Friday, December 23, 2016

قضاوت بکنیم یا نکنیم؟


یکی از جدیدترین واردات فرهنگی کشور ما «جاج نکن» است. استفاده کنندگان از عبارت «جاج نکن» ممکن است حتی دو جمله صحیح انگلیسی هم نتوانند بسازند ولی با این حال آن را به معادلش یعنی «قضاوت نکن» ترجیح می‌دهند. ولی ندانستن زبان انگلیسی کوچک‌ترین مشکلی است که این افراد در به کارگیری «جاج نکن» با آن سر و کار دارند.

از نظر برخی «قضاوت نکن» شامل همه اعمال دیگران می‌شود از قمه زدن در مراسم عاشورا گرفته، تا دعوای بین افراد، دزدی، خیانت، تجاوز، قتل، و ... این موضع که اعمال دیگران هر چه که باشد نباید آن را قضاوت کرد موضعی غیرقابل دفاع است. طبعا اگر کسی پول شما را بدزد، به شما خیانت کند، یا شما را مورد ضرب و شتم قرار دهد آخرین چیزی که در کمک خواستن از دیگران دوست دارید بشنوید این جمله است: «قضاوت نمی‌کنم». به همین شکل هنگامی که دیگران با برخی مشکلات مواجه می‌شوند دوست ندارند چنین سخنی را بشنوند.  

«قضاوت نکن» پیش فرض‌هایی دارد. مثلا اینکه هر شخصی عاقل است و بهتر از هر کسی می‌داند چه چیزی برایش خوب است. شخص دیگری نمی‌تواند به این بهانه که عقلش از او بیشتر است و بهتر از خود او صلاحش را تشخیص می‌دهد در کارهای او دخالت کند. «قضاوت کردن» می‌تواند مصداق دخالت در زندگی دیگران باشد بخصوص که می‌تواند به عنوان مکانیسمی روانشناختی برای تغییر رای افراد به کار برود.
اگر «قضاوت نکن» بخواهد معنادار باشد باید قلمروی آن مشخص باشد. از آنجایی که «قضاوت نکن» متعلق به فرهنگ لیبرال است، دسته بندی بین عرصه خصوصی و عمومی برای «قضاوت نکردن» نیز ضروری است.

با این حال از آنجایی که آنچه بر دیگران انجام می‌دهید در مناسبات اخلاقی قرار می‌گیرد ولی آنچه با خود انجام می‌دهید در بررسی امر عقلانی قرار می‌گیرد، از این رو قلمرو حوزه خصوصی قدری مناقشه برانگیز است.

مثلا یافته‌های علمی نشان می‌دهند که تماشای فیلم پورن برای مغز افراد اشکالاتی ایجاد می‌کند. فرد عاقل نیز به دلایل عقلانی توجه دارد و آنها را می‌پذیرد. اگر این شخص تصمیم بگیرد فیلم پورن ببیند مسئله‌ای که مطرح است عقلانی است، یعنی آیا دیدن فیلم پورن برای او خوب است یا خوب نیست. ولی اگر در جریان ساخت فیلم پورن به دیگران آسیب وارد می‌شود یا دیدن فیلم پورن توسط شما باعث می‌شود به دیگران آسیب وارد شود مسئله اخلاقی مطرح است. اگر فیلم‌های پورنی ساخته شده باشند که در فرآیند ساخت آن به هیچکس ظلمی نرفته باشد و وجود مخاطب برای این فیلم‌ها به شکل‌گیری یا تثبیت ستم ساختاری نمی‌انجامد مسئله اخلاقی مطرح نیست. (1) ولی اگر به لحاظ علمی مشخص شود که فیلم پورن برای خود شخص هم ضرر دارد، اگر شخصی با این حال این فیلم‌ها را ببیند چه؟ در چنین مواردی بهتر است علاوه بر این بررسی کلی به بررسی موردی نیز بپردازیم. مثلا «شاید» این شخص با دیدن فیلم پورن در کل به رضایت خاطر بیشتری دسترسی پیدا می‌کند و یافته‌های علمی در مورد او صدق نمی‌کنند یا بررسی‌هایی دیگر.

در چنین مواردی اگر شخصی صرفا کاری غیرعقلانی انجام بدهد – یعنی به خودش آسیبی از این جنس بزند – تفاوت عمده‌ای با مواردی دارد که به دیگران آسیب می‌زند یعنی کاری غیراخلاقی دارد. ولی با این حال از آنجایی که پیش‌فرض قضاوت نکردن عقل‌مند بودن افراد است محدود کردن قضاوت به امور اخلاقی مناقشه برانگیز می‌شود.   

مثال دیگری را در نظر بگیرید. ممکن است شخصی دوست داشته باشد به موسیقی کلاسیک گوش دهد و دیگری ممکن است به موسیقی پاپ گوش دهد. هر یک از آنها خود می‌دانند به چه موسیقی‌ای علاقه دارند و کدام موسیقی در هر ساعتی از روز یا در هر رویدادی در زندگیشان برایشان مناسب‌تر است. کسی نمی‌تواند بهتر از خود شما در مورد اینکه کدام موسیقی برای شما بهتر است قضاوت کند. ولی مثلا ممکن است من به شما بگویم که این موسیقی که به آن گوش می‌دهید مشکلی سیاسی دارد (مثلا نژادپرستانه است) یا مثلا در تولید آن ستمی رفته است و غیره. در اینگونه موارد «قضاوت نکن» احترام به سلیقه شخص مقابل نیست بلکه مسکوت گذاشتن ستم است.

پیچیدگی‌های این مسئله زیاد است. ولی همینقدر باید مشخص کرده باشد که برای اینکه بتوانیم از «قضاوت نکن» به درستی استفاده کنیم نیاز داریم تعریف دقیق و کارشده ای از «عرصه خصوصی» و «عرصه عمومی» داشته باشیم. بسیاری از آنچه ما خصوصی یا شخصی می‌پنداریم چنین نیست. مثلا زمانی در آمریکا  به زنان در محل کارشان از سوی همکارانشان پیشنهاد جنسی می‌شد ولی در آن زمان هنوز «آزار جنسی» تعریف نشده بود و تنها عباراتی که برای توصیف این پدیده وجود داشت «شوخی» و نظایر آن بود. هر یک از این زنان گمان می‌کردند که آنچه تجربه می‌کنند یک مشکل شخصی است و متوجه شخص خودشان است، حتی گاهی به دنبال ایراد فردی در خود می‌گشتند تا بتوانند علت بروز این پدیده را تبیین کنند. ولی وقتی این مسئله به شکل عمومی مطرح شد مشخص شد که پدیده آزار جنسی یک مسئله شخصی نیست بلکه مسئله‌ای سیستماتیک است. (2)

بنابراین، «قضاوت نکن» می‌تواند به راحتی تبدیل به یاری‌گر ستمگران برای مسکوت گذاشتن ستم و ظلم فردی یا سیستماتیک شود. لازم است به خوبی به آنچه که در مورد آن قضاوت نمی‌کنیم فکر کنیم. قطعا یکی از مواردی که در آن باید قضاوت کنیم این است که چه مواردی از نوع «قضاوت نکن» هستند و چه مواردی نیستند! ما دوست نداریم دیگران در کارهایمان دخالت کنند، دیگران نیز توقعی مشابه از ما خواهند داشت. ولی نباید این خواسته دوست داشتنی را تبدیل به ابزاری برای توجیه انواع ظلم و نکبت کرد.

«امر خصوصی» برای محافظت از افراد بوجود آمده است و نباید اجازه داد خود آن تبدیل به وسیله‌ای برای توجیه ستم به افراد شود.


پ.ن اگر شما با دوگانه امر خصوصی- امر عمومی مخالف باشید قضیه برای شما کاملا متفاوت خواهد بود.




(1) خانم داینز که به صورت تخصصی روی پورن کار می‌کند، با هنرپیشگان این صنعت مصاحبه‌های کیفی انجام داده، در همایش‌ها و دیگر رویدادهای مرتبط با این صنعت حضور دارد و به مطالعه پرداخته است در این کتاب سیستماتیک بودن ستم در صنعت پورن را مطرح می‌کند. 
 http://zoheirnoaparast.blogspot.co.at/2016/11/blog-post_15.html

(2) اینجا بیشتر توضیح داده شده
 http://zoheirnoaparast.blogspot.co.at/2016/08/blog-post_10.html

پست آخر.

اوراق شعر ما را بگذار تا بسوزند لب های باز ما را بگذار تا بدوزند بگذار خون ببارد از روی سینه ما روزی شکفته گردد گلهای کينه ما