Sunday, October 16, 2016

نفت و اخلاق


ما در جهانی زندگی می‌کنیم که روز به روز ارتباط بخش‌های متفاوت این جهان به یکدیگر قوی‌تر و عمیق‌تر می‌شود و تصور اینکه بتوانیم راجع به یک پدیده‌ای صرفا در محدوده جغرافیایی یک کشور صحبت کنیم ممکن است دیر یا زود غیرممکن بشود و برای صحبت کردن درباره هر پدیده‌ای در هر جای جهان مجبور باشیم به نکاتی از دیگر کشورها و آنچه در آنها اتفاق می‌افتد هم اشاره کنیم.

یکی از این پدیده‌ها نفت است!

اینکه نفت به واسطه اهمیتی که برای اقتصاد جهان امروز دارد منجر به پیدایش چگونه پدیده‌هایی می‌شود – چه توسط کشورهایی که آن را می‌فروشند و چه کشورهایی که آن را می‌خرند - نکته‌ای است که از لحاظ اخلاقی حائز اهمیت بالایی است.

آنچه که بیش از هرچیز در این نوشته کوتاه می‌خواهیم با استناد به کتاب ونار (Blood Oil: Tyrants, Violence, and the Rulesthat Run the World) به آن اشاره کنیم، مسئله ارتباط نفت با اخلاق و حقوق بشر است. تولید بسیاری از محصولاتی مورد استفاده ما به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به نفت وابسته است. هر آنچه که از پلاستیک ساخته شده باشد از لپ تاپ، آی‌پد، آی‌فون گرفته تا سمی که در مزارع قهوه، سیب و غیره استفاده می‌شود همگی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم محصولات نفتی هستند. مواد غذایی که در مزارع و جاهای متفاوت  تولید می‌شوند به حمل و نقل نیاز دارند که این یعنی به نفت وابسته هستند، الکتریسته ما در سطح جهان به میزان زیادی به نفت وابسته است. نفت در واقع در تمام زندگی ما انسان‌ها در جریان است!

نفت که اینچنین در تمام زندگی ما جریان دارد از کجا می‌آید؟ به چه شکلی؟ به چه قیمتی؟ بخش عمده‌ای از این نفت توسط شرکتها و کمپانی‌های آمریکایی و اروپایی از کشورهایی با حکومت‌های سرکوبگر مثل عربستان خریداری می‌شود. از آنجایی که منابع طبیعی یک کشور متعلق به همه شهروندان آن کشور است اگر این منابع طبیعی در انحصار گروهی قرار گیرد و دیگر شهروندان امکان استفاده از آن را نداشته باشند یعنی آن گروه محدود در حال دزدی اموال عمومی هستند. اتفاقی که در کشورهای نفت‌خیز بسیار شایع است. به عنوان مثال در کشور عربستان یک قبیله کوچک اختیار و مالکیت نفت و پول حاصل از فروش آن به کمپانی‌های آمریکایی و اروپایی را دارد. بنابراین، این کمپانی‌ها در حال معامله با پول دزدی از ملت خاورمیانه هستند.علاوه بر این محصولاتی که با نفتی که از این کشورها خریداری شده تولید می‌شود و یا در تولید آنها از نفت استفاده می‌شود هم دزدی خواهد بود. تمام کالاهایی که در نهایت با این نفت دزدی تولید می‌شود - چون پول آن حاصل از دزدی است - آنچه در نهایت با این نفت تولید می‌شود هم دزدی است. بنابراین، آیپد، آیفون، لپ تاپ، دوربین‌های عکاسی  و هرچه که در آن نفت به کار رفته است نیز دزدی است. در واقع ما با خریدن وسایلی که در آنها نفت به کار می‌رود در حال خریدن کالای دزدی هستیم، منتها نه در بازار «سداسمال» بلکه در بازاری که کاملا قانونی است و برای خرید از این دزدی به داروغه‌ها نیز باید مالیات داد!

علاوه بر این چون کشورهایی مانند عربستان در ازای پولی که بدست می‌آورند به مردم خود پاسخگو نیستند و اراده عمومی، خواسته مردم و نیازهای آنها اولویتی ندارد و از این رو می‌بینیم که در کشورهای نفتی بخش محدودی از پول بدست آمده را در راستای توسعه اقتصادی و سیاسی و فرهنگی بکار می‌برند. کشورهای نفتی برای حل بحران مشروعیت با پول نفت شغل‌ها و موقعیتهایی  ایجاد می‌کنند که افراد جامعه از طریق این شغلها و موقعیت‌ها به خانواده قدرت وابسته بمانند در واقع با بخشی از درآمد نفتی خود توافق، سکوت و احتمالا رضایت برخی از آنها را می‌خرند. در واقع پول نفت حق السکوتی است که کشورهای نفتی به جمعیت خود می‌پردازند. از این رو کشورهای مسلمان نفتی در مقایسه با دیگر کشورهای مسلمان مثل مالزی و اندونزی در زمینه زنان و اقلیت‌ها، وضع بسیار نامناسبی دارند. کشور عربستان برای آموزش تمامی موارد نقض حقوق بشر به یک دانشجوی سال اول فلسفه‌سیاسی کافی است. 

عربستان با درآمد نفتی که بدست می‌آورد چندین برابر شوروی سابق هزینه تبلیغ ایدوئولوژی تروریستی خود در جهان می‌کند و با پولی که از طریق نفت بدست می‌آورد سرمایه‌گذاری و هزینه بسیار زیادی در ساخت مدارس مذهبی و بنیادگرایانه در اروپا، آسیا به ویژه آسیای شرقی و بطور کلی در جهان می‌کند.

مبادله نفت صرفا این نیست که کشوری نفت می‌فروشد و کشوری نفت می‌خرد، این صرفا یک معامله صوری است که تمرکز بر آن یعنی ندیدن تصویر کامل و ما باید تصویر کامل را ببینیم و از اخلاق در رابطه با انرژی و محیط زیست باید بصورت جدی صحبت کنیم. راه حل پیشنهادی ونار این است که آمریکا دست از معامله نفتی با عربستان و دیگر متحدان نفتی خود بردارد و در عوض بر انرژی‌های جایگزین سرمایه‌گذاری کند. 

نقد و بررسی کتاب «مکتب تفکیک» نوشته محمدرضا حکیمی

اگر فردی بخواهد به فهمی از کتاب مقدس دینی که چندین سده پیش نگاشته شده دست پیدا کند، چه باید بکند؟ باید آن را بخواند. اگر فردی بخواهد به...