Sunday, August 23, 2015

آیا حیوان ها می توانند اخلاقی باشند


مارک رولندز فیلسوف اهل ولز است. وی در حال حاضر استاد فلسفه دانشگاه میامی است. نام کتاب اخیر او «آیا حیوان ها می توانند اخلاقی باشند» است. در ادامه ترجمه مصاحبه ای که با او در رابطه با این کتاب انجام شده است را می خوانید.



آیا حیوان ها میتوانند دقیقا به همان شکلی که انسان ها اخلاقی هستند اخلاقی باشند؟



نه واقعا. ولی این پرسش بد مطرح شده است. انسان ها به روش های گوناگونی می توانند اخلاقی باشند. ما گاهی با به‌کارگیری قواعد و اصول اخلاقی درمی‌یابیم که بهترین کاری که باید انجام بدهیم کدام است. ولی گاهی اوقات بدون تامل و بر اساس احساساتی که بر اهمیت رفاه دیگران بنا نهاده شده عمل می کنیم. به عنوان مثال برای نجات جان یک بچه ای که دارد غرق می شود درون یک تالاب کم عمق می پریم. در چنین شرایطی، نه تنها فکر نمی کنیم بلکه فکر کردن ممکن است در واقع کاری غیراخلاقی هم باشد.

در کتاب «آیا حیوان ها می توانند اخلاقی باشند؟» استدلال کرده ام که رفتار اخلاقی حیوانات بیشتر شبیه دسته دوم است: رفتاری است که حاصل احساسات اخلاقی است احساساتی که محور آنها رفاه دیگران است و نه خود شخص. بنابراین انسان ها راه هایی برای اخلاقی بودن دارند که در دسترس حیوانات نیست. ولی برخی از راه های اخلاقی بودن بین انسان ها و برخی از حیوانات مشترک است. برخی از فیلسوف ها مانند کانت گمان می کردند که تفکر عقلانی درباره انگیزه هایمان ماهیت اخلاق است. در کتاب «آیا حیوانات می توانند اخلاقی باشند؟» سعی دارم نشان دهم که استدلال این دسته از فیلسوف ها متقاعد کننده نیست.



اگر حیوان ها بتوانند اخلاقی عمل کنند، معنایش این است که می توانیم آنها را برای کاری که انجام می دهند مسئول بدانیم. آیا این واقعا این عقلانی  است؟
 

نه واقعا عقلانی  نیست. در سده های میانی، تشکیل دادگاه برای حیوان ها غیرمتداول نبود. در آن زمان حیوان ها را به دادگاه قانون می آوردند، محاکمه می کردند و در صورتی که به علت تخلفی مجرم شناخته می شدند٬ آنها را اعدام می‌کردند. مانند بیشتر افراد عصر حاضر، گمان می کنم این کار احمقانه است. هرچیزی درباره حیوان ها صادق باشد، به لحاظ اخلاقی برای کاری که انجام می دهند مسئول نیستند.


به هر حال استدلال من مبتنی بر این نیست که حیوان ها عامل های اخلاقی هستند و می توان آنها را برای کاری که انجام می دهند مسئول دانست. بلکه سخن من این است که برخی از حیوان ها سوژه های اخلاقی هستند: آنها برای عمل به واسطه ملاحظات اخلاقی انگیخته می شوند بدون اینکه برای آنچه که انجام می دهند به لحاظ اخلاقی مسئول باشند. تمایز بین عامل اخلاقی و سوژه اخلاقی تمایز بدیعی است که بخش عمده ای از کتاب «آیا حیوان ها می توانند اخلاقی باشند؟» صرف دفاع از این تمایز در برابر انتقادهای نسبتا مستدل شده است.



چرا اخلاقی بودن حیوان ها مهم است؟ چه تفاوتی در نحوه رفتار ما با آنها ایجاد خواهد کرد؟



چگونه رفتار کردن با یک شخص چه انسان چه حیوان با چگونگی نگرش به توانایی‌های آنها در ارتباط است. اغلب تفاوت های چشمگیر در نحوه برخورد ما با حیوانات نتیجه دعاوی قانع کننده حقوق حیوانات است. از نظر من چنین دعوی ارائه شده است وکاملا از اینکه حیوان ها می توانند اخلاقی عمل کنند یا خیر مستقل است. این امر آنچنان که جرمی بنتام فیلسوف فایده گرای انگلیسی عنوان کرده٬ وابسته به این نیست که حیوان ها می توانند سخن بگویند یا عقل ورزی کنند و من اضافه می کنم که به اینکه می توانند اخلاقی عمل کنند یا خیر نیز وابسته نیست بلکه به این وابسته است که آیا امکان رنج بردن را دارند یا خیر. رنج بردن به طور کلی چیز بدی است و بنابراین تحمیل رنچ غیرضروری بر حیوان ها اشتباه است.

هرچند تله ای وجود دارد که برخی از افراد هنگامی که درباره مسائلی مانند حقوق حیوانات سخن می گویند در آن می افتند (و من قبول دارم که حیوانات حقوق دارند). اینکه فکر کنیم حیوانات صرفا دریافت کننده درد یا لذت، خوشی یا رنج هستند اشتباه است. اگر به این شکل درباره حیوان ها فکر کنیم، آنگاه وظیفه ما نسبت به آنها چیزی بییش از این نخواهد بود که مطمئن شویم زندگی آنها به شکل ناروایی پر از درد و رنج است.

ولی کودکی را تصور کنید که بر اساس این ایده بزرگ شده باشد. برای آنها زندگی راحتی فراهم می شود که در آن بیش از درد، لذت وجود دارد ولی اجازه نخواهند یافت توانایی های عادی انسانی خود را پرورش دهند، توانایی هایی مانند هوش، خودمختاری، همدردی و غیره. این هدر دادن عمر یک کودک است چرا که آنها خیلی بیشتر از دریافت کنندگان صِرفِ درد و لذت هستند. اساسا، پذیرفتن اینکه حیوان ها می توانند اخلاقی عمل کنند شامل این می شود که به آنها نوع خاصی از احترام بگذاریم که تنها مناسب چیزهایی است که زندگی اخلاقی دارند. 


برگردان: زهیر باقری نوع پرست

نقد و بررسی کتاب «مکتب تفکیک» نوشته محمدرضا حکیمی

اگر فردی بخواهد به فهمی از کتاب مقدس دینی که چندین سده پیش نگاشته شده دست پیدا کند، چه باید بکند؟ باید آن را بخواند. اگر فردی بخواهد به...